Ուսումնասիրություններ

Հայաստանի Հանրապետության փաստաբանների պալատի խորհրդին առընթեր գիտա-վերլուծական կենտրոնի (այսուհետ` Կենտրոն) խորհուրդը, քննարկելով ՀՀ սահմանադրական դատարանում քննության ընդունված ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպան` Կարեն Անդրեասյանի դիմումի հիման վրա` «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 1087.1-րդ հոդվածի` Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» գործով Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 1087.1-րդ հոդվածի` ՀՀ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը հաստատում է սույն եզրակացությունը հետևյալի մասին.

2010 թվականի նոյեմբեր ամսին Երևանում կազմակերպվել էր «Արդար դատաքննություն և դատական իրավունքի անկախություն» թեմայով ԵՄ-Հայաստան հասարակական կազմակերպությունների երկօրյա համաժողովը:

Ժամանակակից աշխարհում հասարակական հարաբերությունների զարգացման ներկայիս տենդենցները վկայում են, որ մարդու բանավոր խոսքի ֆիքսման ավանդական միջոցները (ձեռագիր և տպագիր) ավելի հաճախ են փոխարինվում ձայնագրառմամբ: Ընդ որում, գիտության և տեխնիկայի զարգացման արդյունքում ժամանակակից կյանքում օգտագործվում են բանավոր խոսքի ձայնագրառման ամենատարբեր սարքավորումներ և մեթոդներ` սկսած հեռախոսային խոսակցությունների ձայնագրությունից մինչև ձայնային հաղորդագրությունների կիրառումը: Այս պարագայում բանավոր խոսքի կրիմինալիստիկական հետազոտության, մասնավորապես, դատական ֆոնոսկոպիայի դերն ու նշանակությունը դատական փորձաքննությունների շարքում գնալով աճում է:

Սահմ. 3-րդ հոդ. երրորդ մասի համաձայն` հիմնական իրավունքների միակ հասցեատերը պետությունն է (օրենսդիրը, գործադիրը և արդարադատությունը), հետևաբար մասնավոր անձինք նույնիսկ բացառության կարգով հիմնական իրավունքների հասցեատեր լինել չեն կարող: Ոչ մի դեր չի խաղում նաև այն հանգամանքը, թե պետությունն անմիջականորեն, թե միջնորդավորված ձևով է գործում (օրինակ` տեղական ինքնակառավարման մարմինների կամ մասնավոր իրավունքի իրավաբանական անձանց միջոցով), կամ մասնավոր-իրավական, թե հանրային-իրավական խնդիրներ է իրականացնում. հանրային իշխանությունը միշտ կաշկանդված է հիմնական իրավունքներով:

2005 թվականի սահմանադրական բարեփոխումների արդյունքում ՀՀ Սահմանադրության 101-րդ հոդվածի 6-րդ կետով երաշխավորվեց ՀՀ Սահմանադրական դատարան (ՍԴ) դիմելու յուրաքանչյուրի իրավունքը: Անհատական դիմումի միջոցով Սահմանադրությունը քաղաքացիների համար իրենց հիմնական իրավունքների գերակայության ապահովմանը հասնելու հնարավորություն ստեղծեց: Սա նորույթ է հայկական սահմանադրության պատմության մեջ: Անհատական դիմումը միակ ճանապարհն է, որով անհատը կարող է ՍԴ-ում վարույթ հարուցել եւ պաշտպանել իր հիմնական իրավունքները: Այն լրացնում է իրավունքների` Սահմ. 18-րդ հոդվածի առաջին մասով երաշխավորված անհատական պաշտպանության հնարավորությունը:

Սահմանադրության 20-րդ հոդվածի առաջին մաս` «Յուրաքանչյուր ոք ունի իրավաբանական օգնություն ստանալու իրավունք: Օրենքով նախատեսված դեպքերում իրավաբանական օգնությունը ցույց է տրվում պետական միջոցների հաշվին:»:

«Հայաստանի Հանրապետությունը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է:»:

2004 թվականից հայ իրավակարգ մուտք գործեց «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքը, որը լուրջ գործիք է հանդիսանում պետական մարմին-անձ հանրային իրավահարաբերություններում: Այդ օրենքով ամրագրվեցին մի շարք կարևոր ինստիտուտներ, որոնք իրենց ետևում ունեն երկար տարիների բովով անցած պատմություն:

«Ընտանիքը հասարակության բնական և հիմնական բջիջն է: Ամուսնական տարիքի հասած կինը և տղամարդը իրենց կամքի ազատ արտահայտությամբ ունեն ամուսնանալու ու ընտանիք կազմելու իրավունք: Ամուսնանալիս, ամուսնության ընթացքում, ամուսնալուծվելիս նրանք օգտվում են հավասար իրավունքներից:

Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները եւ ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են: Պետությունը ապահովում է մարդու եւ քաղաքացու հիմնական իրավունքների եւ ազատությունների պաշտպանությունը՝ միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան:

Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները եւ ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են: Պետությունը ապահովում է մարդու եւ քաղաքացու հիմնական իրավունքների եւ ազատությունների պաշտպանությունը՝ միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան:

Յուրաքանչյուր ոք ունի այն՝ անկախ իր հատկանիշներից, ձեռքբերումներից ու սոցիալական վիճակից: Այն հատուկ է նաեւ նրան, ով իր մարմնական կամ հոգեկան վիճակի պատճառով չի կարող դրսեւորել իմաստավորված վարքագիծ: Նույնիսկ «ոչ արժանապատիվ» վարքի պատճառով այն չի կորչում: Այն չի կարող խլվել ոչ մի մարդուց: Ոտնահարվել կարող է սակայն նրանից բխող հարգման պահանջի իրավունքը:»: